Rok 2026 w „Notatniku Literackim” zainaugurowaliśmy numerem poświęconym ogromnemu zjawisku, jakim są festiwale literackie. Dziś wracamy do materiału, który udało nam się zebrać podczas naszych poszukiwań i przychodzimy z kilkoma propozycjami. Jest lato, czas urlopów, wyjazdów i podróży – doskonała pora, aby zwiedzić Polskę w poszukiwaniu literackich doznań. Przygotowaliśmy subiektywny i krótki wybór 10 letnich festiwali literackich, które wydały nam się najciekawsze. Zapnijcie pasy, wyruszamy w podróż dookoła Polski. Uwaga do układania trasy posłużyliśmy się kompasem, nie kalendarzem, dlatego niech nie zdziwi was niechronologiczna kolejność!
1. Festiwal Afera Kryminalna (Gdańsk/Wejherowo, 8–11 lipca)
Naszą wyprawę rozpoczynamy tam, gdzie Polacy najchętniej wyjeżdżają na krajowe wakacje – czyli nad morzem. Festiwal Afera Kryminalna, organizowany przez Wojewódzką i Miejską Bibliotekę Publiczną im. Josepha Conrada Korzeniowskiego w Gdańsku, poza tradycyjnymi spotkaniami autorskimi ma w swoim programie także pojedynki literackie, w których pisarze i pisarki konfrontują się ze sobą. Nie są to oczywiście brutalne sparingi, a raczej przyjacielskie potyczki. Ponadto w programie znajdziecie także warsztaty detektywistyczne dla najmłodszych oraz tanatopraktyczne dla starszych, którzy chcą poznać więcej szczegółów z pracy ze zmarłymi. Tegorocznymi gośćmi festiwalu będą między innymi Robert Małecki, Maciej Siembieda, Vincent V. Severski czy Nicola Lagioia. Nadmorski festiwal kryminalny to zdecydowanie propozycja dla wszystkich fanów oraz fanek serialu „Śmierć pod palmami”.
2. Hola, Hola literatura (Hola, 22–25 lipca)
Znad morza przenosimy się na Polesie, do wsi Hola w powiecie włodawskim. Hola, Hola literatura to nie tyle festiwal, co literacko-artystyczny festyn organizowany przez Fundację Święty Pankracy, która od ponad dekady wspiera dzieci i młodzież z domów dziecka. Całość dzieje się na świeżym powietrzu, na zielonej łące pod błękitnym poleskim niebem. W przypadku deszczu, wichru i burzy jest się oczywiście gdzie skryć. Organizatorzy stworzyli pasma tematyczne, od poezji przez filozofię, botanikę i ornitologię, do muzyki, tańca i jogi. Wśród zaproszonych w tym roku gości znaleźli się m.in. Wojciech Bonowicz, Wojciech Chmielarz, Justyna Kierat oraz Jakub Sieczko.
3. Festiwal Stolica Języka Polskiego (Szczebrzeszyn/Zamość, 2–8 sierpnia)
Zostajemy w województwie lubelskim. Festiwal Stolica Języka Polskiego organizowany jest przez Fundację Sztuki Kreatywna Przestrzeń. To już dwunasta edycja, a patronem tegorocznego wydania jest Władysław Broniewski, w ślad za wcześniejszymi edycjami patronowanymi przez takich twórców jak Jan Brzechwa, Bolesław Leśmian czy Wisława Szymborska. Program dzieli się na tematyczne pasma z własnymi kuratorami, obejmujące spotkania z pisarzami, ludźmi teatru, tłumaczami, językoznawcami i muzykami, debaty oraz koncerty. Dla najmłodszych działa specjalna strefa Mała Stolica, a dla młodzieży osobna ścieżka programowa. Gośćmi tegorocznej edycji są m.in. Krzysztof Siwczyk, Anda Rottenberg, Paweł Sołtys i Paulina Małochleb.
4. Miasto z rzeką (Przemyśl, 23–26 lipca)
Udajemy się teraz na polsko-ukraińskie pogranicze. Festiwal Miasto z rzeką, organizowany jest przez Dom Ukraiński w Przemyślu, czyli przemyski oddział Związku Ukraińców w Polsce, to stosunkowo nowy festiwal na literackiej mapie Polski, w tym roku odbywający się dopiero po raz drugi. Miasteczko festiwalowe rozciąga się po obu brzegach Sanu. Hasło tegorocznej edycji brzmi „Źródła, Nurty, Dopływy”, a wśród zaproszonych gości znajdą się Wojciech Tochman, Sylwia Chutnik, Mikołaj Grynberg oraz ukraińscy pisarze i pisarki, m.in. Jurij Andruchowycz i Tania Malarczuk. Poza spotkaniami autorskimi w programie są czytania performatywne, poranna joga nad Sanem, rowerowe zwiedzanie Przemyśla i strefa dla dzieci i rodzin. Misją festiwalu jest podtrzymywanie dialogu polsko-ukraińskiego w mieście, które od wieków leży na styku kultur.
5. Łączy nas bajka (Aglomeracja rzeszowska, 20–23 sierpnia)
Co prawda programy poprzednich festiwali uwzględniały najmłodszych, jednak tutaj wychodzą oni na pierwszy plan. Łączy nas bajka to literackie święto dla dzieci i młodzieży odbywające się w kilku podkarpackich miastach, m.in. w Rzeszowie, Boguchwale i Łańcucie. Festiwal otwiera zwykle konferencja metodyczno-praktyczna dla nauczycieli, bibliotekarzy i edukatorów, z prelekcjami o wpływie mediów cyfrowych na rozwój dziecka i o roli literatury w kształtowaniu odporności psychicznej najmłodszych. Poza tym w programie znajduje się cała masa różnych warsztatów plastycznych, muzycznych i teatralnych oraz oczywiście spotkania z autorami i autorkami. Wśród tegorocznych gości i gościń festiwalu znaleźli się m.in. Artur Barciś, Adam Mirek, Aneta Korycińska czy Artur Dziurman.
6. Zakopiański Festiwal Literacki (Zakopane, 24–26 lipca)
Przenosimy się do stolicy polskich Tatr. Jedenasta edycja Zakopiańskiego Festiwalu Literackiego odbywa się pod hasłem „Opowieści stąd”, a organizują ją wspólnie Miasto Zakopane, Miejska Biblioteka Publiczna im. Stefana Żeromskiego oraz Zakopiańskie Centrum Kultury. Wśród gości i gościń znajdą się Zośka Papużanka, Magdalena Parys, Monika Sznajderman, Jakub Ćwiek, Jerzy Bralczyk i Michał Ogórek, a program obejmuje spotkania autorskie, panele dyskusyjne, warsztaty literacko-plastyczne dla dzieci i pokazy filmów. Punktem kulminacyjnym jest gala Nagrody Literackiej Zakopanego, w tym roku po raz pierwszy poszerzona o Nagrodę Mecenasa Festiwalu Literackiego dla najlepszej polskiej książki wydanej w 2025 roku.
7. Festiwal Góry Literatury (Nowa Ruda/Wałbrzych/Dzierżoniów/Polanica-Zdrój/, 10–18 lipca)
Pozostajemy w górach, jednak z Karpat przenosimy się do Sudetów. Góry Literatury, organizowane przez Fundację Olgi Tokarczuk, to obecnie największe literacko-społeczne wydarzenie w Polsce, odbywające się od 2015 roku na Dolnym Śląsku, głównie w Nowej Rudzie, Wałbrzychu i Ścinawce Górnej, gdzie centralnym punktem programu jest Zamek Sarny. Tegoroczna edycja odbywa się pod hasłem „Terytoria”, a część wydarzeń tłumaczona jest na polski język migowy. Festiwal łączy dziesiątki spotkań autorskich, debat, warsztatów Latającego Uniwersytetu Ludowego oraz koncertów. W tym roku na festiwalu będzie można spotkać m.in. Georgiego Gospodinova, Krystynę Jandę, Agnieszkę Holland, Joannę Bator czy Mariusza Szczygła. W roku ubiegłym w wydarzeniach wzięło udział ponad 60 tys. osób!
8. Festiwal Rzeki Literatury (Zielona Góra/Bojadła/Trzebiechów/Zabór/Zatonie, 20–23 sierpnia)
Obieramy azymut na północ. Festiwal Rzeki Literatury to nowa, siostrzana impreza Gór Literatury, również organizowana przez Fundację Olgi Tokarczuk. W programie festiwalu oprócz spotkań autorskich i debat, również pojawią się warsztaty i seminaria Latającego Uniwersytetu Ludowego. Ponadto zaplanowane są też piesze wędrówki i wyprawy rowerowe. Wśród zaproszonych gościń i gości znajdziemy m.in. Sylwię Chutnik, a wieczory umilą koncerty Korteza, Meli Koteluk i grup Waglewski Fisz Emade oraz Raz, Dwa, Trzy.
9. Fama (Świnoujście, 24–29 sierpnia)
Wracamy nad morze, na granicę polsko-niemiecką. Świnoujska Fama, organizowana przez Miejski Dom Kultury od 1965 roku, to najstarsze w Polsce interdyscyplinarne wydarzenie młodej sztuki. Festiwal łączy muzykę wszystkich gatunków, teatr, kabaret, taniec, sztuki wizualne, film, fotografię i właśnie literaturę, a jego celem jest umożliwienie debiutu młodym twórcom oraz konfrontacja z uznanymi artystami. W ramach literackiego segmentu festiwalu pojawią się pisarze i pisarki, których kariery znajdują się na różnych etapach, od osób debiutujących, po te bardzo już uznane. W poprzednich edycjach byli to m.in. Łukasz Orbitowski, Małgorzata Rejmer oraz Dorota Kotas.
10. Miasto słowa (Gdynia – 24–30 sierpnia)
Zaczynaliśmy w Trójmieście i tam też skończymy. Miasto Słowa, organizowane przez Bibliotekę Gdynia i Gdyńskie Centrum Kultury, co roku towarzyszy Nagrodzie Literackiej GDYNIA, jednmy z najważniejszych polskich wyróżnień literackich, przyznawanemu w czterech równorzędnych kategoriach: esej, poezja, proza i przekład na język polski. W programie tradycyjnie znajdą się rozmowy z autorami nominowanymi do nagrody, debaty społeczno-polityczne oraz wydarzenia towarzyszące, koncerty i pokazy filmowe. Kulminacyjnym punktem będzie uroczysta gala w Teatrze Muzycznym im. Danuty Baduszkowej, zaplanowana na 29 sierpnia.
To jaki obierzecie azymut? Północ, południe, wschód czy zachód? Gdziekolwiek się udacie, jesteśmy pewni, że nie będziecie się nudzić. Przypominamy też, że zbliża się premiera najnowszego numeru „Notatnika Literackiego” poświęconego emigracji. Numer otwiera rozmowa Irka Grina z Adamem Michnikiem, której kontynuacji będziecie mogli posłuchać podczas premierowego spotkania w sobotę 18 lipca na Festiwalu Góry Literatury.
fot. Andrew Lvov / Unplash.com